Nepnieuws

Wie mogen we nog vertrouwen, wat kunnen we nog geloven?

We maken een onderscheid tussen nepnieuws en desinformatie. Beiden zijn bedoeld om je te misleiden. Leer waaraan je nepnieuws kan herkennen, zo trap je er nooit (meer) in.

Fake news

Nepnieuws of desinformatie?

Nepnieuws gaat om verzonnen berichten. Desinformatie is misleidende informatie: de feiten, die aan de basis liggen van het bericht, zijn verdraaid of uit de oorspronkelijke context gehaald. Dit doet men om anderen (een persoon, instelling, organisatie, politieke partij …) te schaden.

Waarom nepnieuws?

Nepnieuws wordt gemaakt om mensen te beïnvloeden en/of om geld te verdienen. Een (politieke) tegenstander (of een bepaald gedachtegoed) in een slecht daglicht zetten, is vaak het motief. Geld verdienen gebeurt dan weer via clickbait. Clickbait zijn sensationele koppen en titels waar mensen maar al te graag op klikken. Hoe meer kliks, hoe meer geld er verdiend wordt. Deze titels hebben vaak weinig of niets te maken met de inhoud van het bericht. Ze zijn louter bedoeld om kliks te genereren, niet om te informeren.

Laat je niet vangen

Nepnieuws is niet altijd even gemakkelijk te onderscheppen. We zijn er allemaal al wel een keer ingetrapt.
Toch zijn er een aantal signalen waar je op kan letten bij het ontmaskeren van nepnieuws.

Welke rol spelen de filter bubble en algoritmes in het verspreiden van nepnieuws?

Websites zoals Google en Facebook gebruiken algoritmes om te bepalen welk nieuws je ziet en welke zoekresultaten je krijgt. Als jij iets liket, een reactie plaatst of deelt, weet Facebook dat jij dit leuk vindt. Je krijgt dan de volgende keer dezelfde soort dingen te zien. Dat betekent ook dat je bepaalde dingen niet te zien krijgt. Algoritmes bepalen dus deels wat wij zien, weten, geloven en vinden

Op die manier ontwikkelen we allemaal onze eigen filterbubbel; je krijgt bevestigd wat je al wist. Het gevaar om je op eenzijdige bronnen te baseren, is dat je een onvoldoende kritische houding ontwikkelt en makkelijker beïnvloedbaar bent. Terwijl het, met name voor kinderen, juist erg belangrijk om zo’n kritische houding te ontwikkelen.

Algoritmes zien geen verschil tussen feit en fictie. Als er vaak op een bericht wordt geklikt, wordt het ook vaker getoond in Facebook of Google. Nepnieuwsmakers spelen hier slim op in door hun bericht extra aantrekkelijk te maken om op te klikken (dat is dan die clickbait die we hierboven beschreven).

 


 

Meer over nepnieuws

  • Over nepnieuw op Wikipedia
  • Het vinden van betrouwbare informatie is best lastig, zeker voor kinderen. Jeugdbieb.nl helpt hierbij, op een speelse, interactieve manier.
  • In een wereld waar digitale interacties een steeds prominentere plaats innemen ondersteunt scooledu.org kinderen en scholen om digitaal in te zetten op een positieve en inclusieve wijze. 
  • Fake news? What's in a name / uitgewerkt door Sanne Hermans (Mediawijs), met hulp van Veerle Marckx (Vlaamse Nieuwsmedia), Fried Aernouts (Stampmedia) e.a.
    Opdrachten bedoeld voor leerlingen van de derde graad secundair onderwijs. De leerling kan aan de hand van de checklist nepnieuws herkennen en kan aan de hand van voorbeelden uitleggen wat nepnieuws is. 
  • Mediawijs.be stimuleert digitaal en mediawijs gedrag bij de burger met informatie en campagnes.
  • Mediawijsheid.nl wijst je de weg binnen het onderwerp mediawijsheid. Op deze website krijg je informatie over veilig en slim gebruik van (digitale) media. 
  • Met de website isdatechtzo.nl wil Netwerk Mediawijsheid de kennis over nepnieuws vergroten. Op deze website vinden bezoekers - laagdrempelig - handige tips om zelf uit te zoeken of informatie te vertrouwen is.
  • Factcheck.vlaanderen: het staat op het net, maar klopt het wel? Vind hier de check!
  • Mind over media: hoe worden we beïnvloed?